حار كنند و از اشياى مبرد پرهيزند و از مركبات نافعه كمونى و فلاسفه و ترياق اربعه و ثمانيه و فاروق است و گوشت ماكيان با زيره و دارچينى و زنجبيل پخته بخورند . و اگر راسن انيسون تخم كرفس هر واحد ده درم در دو آثار آب بجوشانند تا نصف بماند و با قند و عسل هر يك نيم رطل به قوام شربت آورده استعمال كنند نافع بود و شربت انيسون نيز مفيد است هر چه در قسم بلغمى بيايد غير از تنقيه به كار برند . بالجمله براى فواق باردهيل پودينه و مصطكى و عود قمارى سوخته و دارچينى و نارجيل محرق و قرفه و انيسون و باديان و كرفس و زيره و دو قوداسارون و عسل و وج نانخواه و شبت و صعتر و سداب و فطراساليون و پوست بيرون پسته و قسط و موميائى و سعد و زنجبيل و زراوند و درونج و زعفران و بادرنجبويه اكلًا و انجدان و خزميان شما و اكلًا و كندس عطوساً نافع است بوعلى سينا نوشته كه اگر برد ساذج باشد ادويه‌ى كه در قسم فواق رطوبى مذكور گردد و نافع است و به سركه و آب بخورند و بدان گردن و لثه و تحت شراسيف را طلا كنند و يا طلاى لثه و گردن به زيت كهنه يا به روغن بابونه يا به روغن قثاء الحمار نمايند و كذلك ادهان حار همه يا تنها نافع بود و خصوصاً روغن بابونه يا روغنى كه در آن جندبيدستر و زيره و انجدان خوشانيده باشند و يا بگيرند جندبيدستر و قسط هر واحد نيم درم فطراساسيون يك درم و به آب سيسنبر يا به مطبوخ پودينه و انيسون و مصطكى بخورند و يا بگيرند پوست بيرون پسته و بيخ اذخر و در آب جوشانيده بنوشند . و بعضى گفته‌اند كه قشو طلع خشك كرده سائيده يك مثقال به آب باديان و تخم سداب خوردن بسيار نافع است . و اگر شدت كند و مزمن گردد از وضع محاجم بلا شرط بر معده و تابع او ادويه محجره چاره نباشد . ابو سهل گفته كه هرگاه فواق از برد مزاج معده باشد ادويه‌ى مسخنه مثل جندبيدستر و تخم كرفس و زنجبيل و زراوند مدحرج به شراب بخورند و از خارج ضماد نمايند . ابو الحسن گويد كه علاج فواق حادث از سوء مزاج بارد به استعمال حلنجبين و شرب آب گرم و مضغ مصطكى نمايند و غذا نخوداب يا جوزه‌ى مرغ يا گوشت بريان بدهند . خجندى و ابن الياس گويند كه جلاب از بادرنجبويه ده درم يا شربت آن يا انيسون و باديان هر واحد سه درم و گلقند عسلى ده درم بدهند و غذا نخوداب به مغز قرطم دهند و تحريك و خجل و غضب و جميع اعراض نفسانى و حصر نفس و صبر بر گرسنگى و تشنگى نفع مىكند بهر آنكه هر واحد از اين محرك حرارت غريزى و شور آن است و تمريخ معده به روغن سوسن و خيرى و نرگس و بابونه و مانند آن نمايند . خضر بن على گويد كه علاجش استعمال جوارشات مسخنه و گلقند دواء المسك حلوست و تعديل مزاج بدان چه در بلغمى مذكور گردد و بايد كه معدلات مزاج در اين مرض بدانچه مخدر و معنوى معده باشد مخلوط سازند و تكميد معده به كمادات و پارچه‌ى گرم نمايند . طبرى مىنويسد كه علاج فواق حادث از سردى معده اعنى سوء مزاج بارد اسخان معده از داخل و خارج به اغذيه و ادويه است ، اما اغذيه مثل شورباى عصافير و قنابر و نخوداب به زيت است و زيت ركابى نيكوست و زيت الماء و زيت الانفاق هر دو صلاحيت به اين مرض ندارند و از شيرينى عسل مناسب و اما دوا مثل معجون امروسياه و اصفر سليم و معجون انفرديا به مقادير معتدله است و از ادويه‌ى مفرده تخم كرفس يا انيسون يا تخم فطراساليون يا برگ سداب خشك است پس اگر اراده به جمع اين همه باشد سفوف سازند و اما آنچه تسخين معده از خارج كند اگر در معده استرخا محسوس نشود تمريخ آن به روغن ناردين با روغن قسط يا روغن بلسان يا روغن اترج نمايند . و اگر استرخاى معده احساس كنند اين ضماد نمايند تخم كرفس انيسون باديان هر واحد يك درم سنبل و ناردين هر واحد دو ثلث درم برگ گاو زبان تخم بادرنجبويه برگ فرنجمشك هر واحد يك درم مصطكى دو ثلث درم جندبيدستر سه طسوج و تا يك نيم دانگ مشك يك دانگ همه را سائيده موم روغن از روغن ناردين ساخته مخلوط سازند اگر سوء مزاج در فم معده باشد ريا در قعر معده يا در جميع معده بر همان موضع بر ناشتا ضماد نمايند و هنگام تناول طعام جدا كنند و طعام موافق براى اين مرض بهتر از ضماد است بهر آنكه طعام ملاقى معده مىشود و از ضماد قوت او بدان مىرسد . علاج فواق از رطوبت لزج آنچه در علاج امراض معده از سوء مزاج بلغمى مسطور شد به عمل آرند و بعد قى مطبوخ مصطكى در دفع آن مجرب است و همچنين پودينه و نانخواه و باديان و يا بعد تنقيه دارچينى و چاى خطائى باديان خطائى هر يك سه ماشه مصطكى هفت ماشه جوشانيده با عسل سه توله دهند و جندبيدستر و شونيز هر يك دو ماشه با عسل يك توله شربت سيب يك توله خورند و عطسه آوردن نافع است و غذا شورباى مرغ با نان دهند و يا اصل السوس